Deli Dana Hastalığı Neden Olur?

Deli Dana Hastalığı Neden Olur? sorusu, hayvansal gıda güvenliği açısından en önemli konulardan biridir. Deli dana hastalığı ya da bilimsel adıyla Bovine Spongiform Encephalopathy (BSE), sığırların merkezi sinir sistemini etkileyen, ölümcül seyirli bir sinir hastalığıdır. Bu hastalık, bakteriler ya da virüsler tarafından değil, “prion” olarak adlandırılan hatalı katlanmış proteinler tarafından meydana gelir. Prionlar, vücuda girdiklerinde normal proteinlerin yapısını bozarak beyin dokusunda süngerimsi bir yapı oluşturur. Bunun sonucunda hayvanın davranışları değişir, kas kontrolü bozulur ve hareket kabiliyeti giderek azalır. İlk olarak 1980’li yıllarda İngiltere’de tespit edilen bu hastalık, kısa sürede tüm Avrupa’ya yayılmıştır. En belirgin deli dana hastalığı belirtileri arasında dengesiz yürüme, agresif tavırlar, titreme, süt veriminde azalma ve kaslarda sertlik yer alır. Bu belirtiler ilerledikçe hayvan birkaç hafta içinde tamamen hareket edemez hale gelir ve sonunda ölür.

Deli dana hastalığı neden olur ve nasıl bulaşır

Deli dana hastalığına neden olan prionlar, normalde zararsız olan bir protein türünün anormal şekilde katlanmasıyla ortaya çıkar. Bu bozuk protein yapısı, sağlıklı proteinleri de etkileyerek zincirleme bir şekilde yayılır. En yaygın bulaşma yolu, sığırların beslenmesi sırasında kullanılan hayvansal içerikli yemlerdir.
1. Sığır veya koyun gibi hayvanların kalıntılarından yapılan et-kemik unu yemlere katıldığında, prionlar sağlam hayvanlara bulaşabilir.
2. Enfekte hayvanların atıkları uygun şekilde imha edilmezse çevreye yayılabilir.
3. Kesimhanede yeterli sterilizasyon yapılmaması, bulaşmanın en hızlı yollarından biridir.
1980’lerde İngiltere’de görülen büyük salgın, bu hayvansal yemlerin kontrolsüz biçimde kullanılması sonucu başlamıştır. Hastalık, sadece hayvanlar arasında değil, kontamine etlerin tüketilmesiyle insanlara da geçebilir. İnsanlarda görülen türüne “variant Creutzfeldt-Jakob Hastalığı” (vCJD) denir ve bu da ölümcül bir beyin hastalığıdır. Prionlar, ısıya ve kimyasallara son derece dayanıklı oldukları için klasik sterilizasyon yöntemleriyle yok edilemezler.

Deli dana hastalığının sonuçları ve korunma yolları

Deli dana hastalığı hem hayvancılık sektörü hem de halk sağlığı açısından büyük bir tehdit oluşturur. Hastalık sığırlarda geri dönüşü olmayan beyin tahribatına yol açar. İnsanlarda ise uzun bir kuluçka süresinden sonra ortaya çıkar; genellikle 5 ila 15 yıl arasında değişen bu süreç sonunda koordinasyon bozukluğu, kas sertliği, konuşma güçlüğü, zihinsel karmaşa ve kişilik değişimleri gibi belirtiler görülür. Şu anda bu hastalığın kesin bir tedavisi yoktur. Ancak bulaşmayı önlemek mümkündür.
1. Hayvansal kökenli yemlerin kullanımı tamamen yasaklanmalıdır.
2. Et ürünlerinde izlenebilirlik sistemi oluşturulmalıdır.
3. Şüpheli hayvanlar ve ölü sığırlar, gıda zincirine girmeden imha edilmelidir.
4. Et ve süt üretiminde hijyen standartları en üst düzeyde tutulmalıdır.
5. Uluslararası ticarette, hastalık görülen bölgelerden yapılan et ithalatına sıkı kontroller uygulanmalıdır.
Bu önlemler sayesinde Avrupa Birliği ülkelerinde ve birçok gelişmiş ülkede hastalık büyük ölçüde kontrol altına alınmıştır.

Deli dana hastalığı insan ihmaliyle büyüyen bir tarımsal krizdir. Doğal olmayan yem içerikleri, yetersiz denetim ve ekonomik kaygılar bu felaketin temelini oluşturmuştur. Hastalık yalnızca hayvanları değil, aynı zamanda insan sağlığını da tehdit eder hale gelmiştir. Deli dana hastalığı nedir belirtileri nelerdir sorularının cevabı, yalnızca biyolojik değil; aynı zamanda insan hatasından kaynaklanan bir ders niteliği taşır. Günümüzde modern gıda üretiminde sürdürülen sıkı denetimler, bu tür hastalıkların yeniden ortaya çıkmasını engellemek için en önemli güvence olarak kabul edilir. Prionların doğası gereği yok edilemez olması, koruyucu önlemlerin ne kadar hayati olduğunu bir kez daha göstermektedir.