Neden Kıskanırız?

Kıskanmak, insan doğasının en eski ve en güçlü duygularından biridir. “Neden kıskanırız?” sorusunun cevabı, hem biyolojik hem de psikolojik kökenlere dayanır. Evrimsel açıdan kıskançlık, sevilen birini ya da önemli bir değeri kaybetme korkusuna karşı gelişmiş bir savunma mekanizmasıdır. İnsan beyni, sahip olduğu bağları korumaya programlanmıştır. Bir tehdit algılandığında – bu bir kişi, ilgi ya da statü olabilir – limbik sistem devreye girer ve duygusal alarm verir. Bu alarmın adı kıskançlıktır.
Kıskançlığın temelinde “karşılaştırma” vardır. Başkalarının bizden daha çok sevildiğini, değer gördüğünü ya da başarılı olduğunu düşündüğümüzde, benlik algımız sarsılır. Bu duygu çoğu zaman yetersizlik, güvensizlik veya kontrol kaybı korkusundan beslenir. İlişkilerde kıskançlık, partneri kaybetme endişesinden doğar; kardeşler arasında anne-baba ilgisini paylaşamama, iş ortamında ise başarı veya onay rekabetinden kaynaklanır. Ancak kıskançlık her zaman olumsuz değildir. Bazen ilişkilere özen göstermeye, kişisel gelişime yönlendirmeye veya hedef belirlemeye yardımcı olabilir.
Sorun, kıskançlık duygusunun ölçüsüzleştiği noktada başlar. Aşırı kıskançlık, hem bireye hem çevresine zarar verebilir. Kişi sürekli kontrol etme, sorgulama veya kendini kıyaslama döngüsüne girerse özgüven kaybı yaşar. Bu durum zamanla öfke, paranoya veya bağımlılık davranışlarına dönüşebilir. Kıskançlıkla başa çıkmanın yolu farkındalıktan geçer: duygunun nedenini anlamak, güven duygusunu yeniden inşa etmek ve kendine değer vermek gerekir. Kıskanmak aslında sevmekle değil, kaybetme korkusuyla ilgilidir. Bunu fark eden kişi, duygularını daha olgun biçimde yönetebilir.
Kıskançlığı azaltmak için öz-değer farkındığı geliştirilmeli, iletişim açık tutulmalı ve güven duygusu güçlendirilmelidir. Gerçek sevgi, sahiplenmek değil; karşısındakini özgürce sevebilmektir. Kıskançlık insani bir duygudur, ama ona yön veren biziz. Onu bastırmak değil, anlamak olgunluğun işaretidir.