Akaryakıt Fiyatları Neden Artıyor?

Benzin Mazot LPG gibi Akaryakıtların ücretlerinin sürekli yükseliyor olması, hem tüketicilerin hem de ekonominin genelinin karşılaştığı en can sıkıcı sorunlardan biridir. Benzin, motorin veya LPG fiyatlarının neden bu kadar inatla düşmüyor ve sürekli artış eğilimi göstermesinin altında yatan sebepler, küresel arz-talep dengesizlikleri, jeopolitik riskler ve ülkelerin uyguladığı vergi politikaları gibi karmaşık faktörlerdir. Akaryakıt, modern ekonominin adeta kanı gibidir; ulaşımdan tarıma, sanayiden lojistiğe kadar her alanda girdi maliyeti olarak kullanılır. Bu nedenle, fiyatlarındaki en ufak bir yükseliyor hareketi bile, zincirleme etki yaratarak enflasyonu körükler. Küresel petrol fiyatları, akaryakıt fiyatını belirleyen ana unsurdur ve OPEC+ gibi üretici grupların kararları, piyasadaki arz miktarını doğrudan etkileyerek fiyatların yönünü belirler. Talep tarafında ise, küresel ekonomik toparlanmalar veya tatil dönemlerindeki hareketlilik, talebi artırıyor ve fiyatların yukarı doğru baskılanmasına neden olur.

Akaryakıt Fiyatları Neden Yükseliyor ve Neden Düşmüyor?

Akaryakıt fiyatlarının sürekli artıyor olmasının temel dinamiği, ham petrol fiyatlarının oynaklığıdır. Jeopolitik riskler, yani büyük petrol üreticisi bölgelerdeki siyasi istikrarsızlıklar veya savaşlar, arz kesintisi beklentisi yaratarak fiyatların anında fırlamasına neden olur. Bu tür riskler nedeniyle ham petrol varil fiyatı hızla yükseliyor ve bu durum pompa fiyatlarına yansır. Ancak ilginç olan, ham petrol fiyatları düşse bile akaryakıt fiyatlarının aynı hızda düşmüyor olmasıdır. Bu asimetrik hareketin nedenleri arasında; rafineri maliyetleri, stok maliyetleri ve en önemlisi vergiler yer alır. Birçok ülkede akaryakıt fiyatının önemli bir kısmı, sabit veya artan oranlı ÖTV (Özel Tüketim Vergisi) ve KDV'den oluşur. Hükümetler, bütçe gelirlerini artırmak veya çevresel etkileri azaltmak amacıyla vergileri artırıyor ve bu da ham petrol fiyatları düşmüyor olsa bile pompa fiyatlarının yüksek kalmasına yol açar. Ayrıca, döviz kurunun yükseliyor olması da, ithal edilen bir ürün olan petrolün TL cinsinden maliyetini sürekli artırıyor ve düşüşleri engeller.

Okuduğunuz bu bilgiler ışığında, akaryakıt fiyatlarının sürekli yükseliyor olmasının birden fazla nedeni vardır ve bu karmaşık yapı, fiyatların kolay kolay düşmüyor olmasını açıklar. Kısa vadede düşüşler, genellikle OPEC+'nın arzı artırma kararları veya küresel bir ekonomik durgunluk beklentisi gibi büyük çaplı olaylarla olur. Ancak bu düşüşler, vergi yükü ve döviz kurunun sürekli artıyor olması nedeniyle tüketiciye tam olarak yansımaz. Akaryakıt fiyatlarının istikrara kavuşması ve düşmüyor eğiliminin tersine çevrilmesi için hem küresel enerji piyasalarında kalıcı bir arz istikrarına hem de yurt içinde uygulanan vergi politikalarının gözden geçirilmesine ihtiyaç vardır. Akaryakıt fiyatlarının artıyor olması, sadece bir maliyet kalemi değil, aynı zamanda enflasyon beklentilerini yönetmede karşılaşılan en büyük zorluklardan biridir. Tüketicinin cebine yansıyan fiyatın neden bu kadar yükseliyor olduğunu anlamak, ulusal enerji güvenliği politikalarının ne kadar hayati olduğunu gösterir.